Relacja z Kongresu “Ku przyszłości poradnictwa obywatelskiego”

W dniu 1 grudnia 2023 r. na zaproszenie Związku Biur Porad Obywatelskich (ZBPO) spotkali się w Raszynie-Falentach przedstawiciele różnych środowisk związanych poradnictwem obywatelskim. Podczas Kongresu odbywającego się pod tytułem “Ku przyszłości poradnictwa obywatelskiego” doradcy obywatelscy, naukowcy i decydenci mieli możliwość podzielenia się wiedzą i doświadczeniem w kilku kluczowych dla poradnictwa obszarach. Dyskutowano o:

  1. przyszłości systemu poradnictwa;
  2. działalności poradniczej w obliczu zmian społecznych oraz
  3. wpływie organizacji poradniczych na rozwój społeczeństwa obywatelskiego.

Kongres był również okazją do podsumowania rocznego projektu ZBPO na rzecz podnoszenia kompetencji organizacji świadczących poradnictwo obywatelskie w Polsce.

Obywatele dla obywateli

Podczas pierwszej części spotkaniaodbywającej się pt. “Przyszłość systemu poradnictwa”omawiano perspektywy rozwoju poradnictwa i wyzwania przed nim stojące. W panelu udział wzięli: prof. dr hab. Jan Winczorek z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, prof. dr hab. Marek Rymsza z Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskim oraz prof. dr hab. Tomasz Kaźmierczak z Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego.

Dyskusję zogniskował temat tożsamości poradnictwa. Zwracano uwagę na ryzyko zatracenia pierwotnej idei poradnictwa obywatelskiego jako doświadczenia opartego na pomocy udzielanej obywatelom przez obywateli. Podkreślano, że poradnictwo obywatelskie nie powinno ciążyć ku poradnictwu prawnemu, bo porada prawna nigdy nie była i nie będzie usługą społeczną.

Zachęcano, by patrzeć na poradnictwo obywatelskie w kontekście zarówno polskiego systemu prawnego, jak i szeroko rozumianego poradnictwa oraz systemu usług społecznych.

Na pytanie, czy poradnictwo będzie w ogóle potrzebne w czasach szybkiego rozwoju sztucznej inteligencji, odpowiedź wydawała się optymistyczna:

– Usługi społeczne obronią się, bo ich istotą jest kontakt człowieka z człowiekiem – mówił prof. dr hab. Marek Rymsza – Bezpośredni kontakt jest tym, czego człowiek potrzebuje.

Zreorganizować system – porządnie, profesjonalnie, w sposób kompleksowy

Druga część Kongresu poświęcona była działalności poradniczej w obliczu zmian społecznych. W tej części rozmawiano o tym, jak skutecznie pomagać w sytuacjach kryzysu i jak dostosować ofertę wsparcia do ewoluujących potrzeb odbiorców.

Paneliści – Filip Czernicki z Fundacji Uniwersyteckich Poradni Prawnych, Joanna Garnier z Fundacji La Strada, Nikita Łoginow ze Stowarzyszenia OVUM prowadzącego Biuro Porad Obywatelskich w Gdyni – dzielili się doświadczeniem swoich organizacji wobec kryzysów ostatnich lat – pandemii i wojny w Ukrainie.

Mówili, jakim wyzwaniem była organizacja pomocy w sytuacji izolacji wywołanej pandemią, przechodzenie na wsparcie zdalne, konfrontacja z narastającymi problemami – chociażby przemocy domowej. Zwracali uwagę na dramatyczną sytuację organizowania się i świadczenia wsparcia dla lawiny osób uchodźczych z Ukrainy potrzebujących pomocy – bytowej, prawnej, psychologicznej.

Paneliści pokazywali, jak skala problemów odbiła się na osobach pomagających. Zwracali uwagę na wypalenie zawodowe, na odchodzenie ludzi pod wpływem ciężaru przychodzących jeden po drugim kryzysów pandemii i wojny.

Czy system nieodpłatnego poradnictwa prawnego i obywatelskiego sprawdził się w ostatnich latach?

– Trzeba się cieszyć, że mamy system – podsumował panel Filip Czernicki – ale to jest sytuacja postawiona na głowie, że z Funduszu Sprawiedliwości finansowane są wozy strażackie, a nie na przykład godziwe wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu.  Dorośliśmy do tego, żeby system zreorganizować – porządnie, profesjonalnie, w kompleksowy sposób.

Od diagnozy do rzecznictwa

Ostatnia część Kongresu pt. “Wpływ organizacji poradniczych na rozwój społeczeństwa obywatelskiego” poświęcona była diagnozie problemów społecznych i rzecznictwu. W panelu udział wzięły: Magdalena Kocejko ze Stowarzyszenia Instytut Niezależnego Życia, Anna Puzaitis ze Stowarzyszenia na rzecz rozwoju miejscowości Łobaczew Duży i okolic oraz Małgorzata Kaźmierczak z Biura Porad Obywatelskich w Warszawie.

Panelistki były zgodne, że poradnictwo, odpowiadając na indywidualne potrzeby osób zgłaszających się po pomoc, ma potencjał diagnozowania problemów społecznych. Zbierając w systematyczny sposób informacje o problemach klientów organizacje świadczące pomoc są w stanie jako pierwsze zauważyć szerszy problem. Zdefiniowanie problemu może natomiast służyć skutecznym działaniom rzeczniczym.  

– Warto nie koncentrować się tylko na samej poradzie – mówiła Małgorzata Kaźmierczak – ale analizować zgłaszane problemy pod kątem tego, czy są poruszane jakieś kwestie, które można pokazać decydentom. Po to, aby pomoc naszym klientom i innym osobom, które tego samego problemu doświadczają.

Dużo miejsca poświęcono w panelu współpracy z mediami, które są w stanie nadać rangę problemowi, nagłośnić go i wywrzeć presję na decydentach, aby zajęli się tematem. Zwracano przy tym uwagę na konieczność współpracy z osobami doświadczającymi problemów w wypracowaniu wizji koniecznej zmiany – czego miałaby dotyczyć.

– W myśl zasady “nic o nas bez nas” – mówiła Magdalena Kocejko – nie działajmy na rzecz jakiejś grupy, ale z nią, będąc jej sojusznikami.

Skip to content